Биз соц.тармактардабыз:

Кытайдын кара дарысы

Январь 5, 2018 г.

Жыргал Сулайманов

Биздин күндөр …..

Бишкек -Чолпон-Ата катамамы такси адамдар Көлгө барып эс алабыз, деп отурууда. А биржевая биржа аксакалов машиностроителей Ашын депо колун сунганда, манжасынын ортосунда тегерек оюлган тешик көрүндү. Все, что нужно, чтобы кал кал кал калыпыпсасасасасаса ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ::::::::::: «:» «» «» «» «» «» «» «:::: орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт орт

Аксакал: «Мейли узун жолду кыскартайлы». Мен башымдан откровенен окунаны айтып бережин, кунт коюп угуп тургула «- деп аксакал көзүнө жаш алып сөзүн баштады …

…. Ркүн …. 1916 год, время от времени, до сих пор, когда у меня есть толпа, и от всей души, до сих пор, и не все.

Декабрь айы болчу, арлөп ашууга жакындаганда катуу бороон чапкын болуп, азыктарыбыз азайып, акыркы тамактарыбызды жеп жаттык. Оллгөндөрдүн саны көбөйүп катарыбыз күндөн күнгө азайып жатты.

Алгачкы күндөрү сегиз айлык карындашым тоңуп үзүлдү, азабыз суубай чоң ат Асангалыйдов жерга бердик, бир эки күн өтпөй, чоң энема Калыйпа көза жумд, ыйлап көзүбүзгө жаш алгыча, апы Кадыйч өпкө жөтөл болуп гүрсө гүрсө жөтөлүп, өпкөсүнө ашуунун муздак шамалын бир жутуп көз жумд.

Атамн белінде жапан нан, жупка, б быт этан бир аз калган, агам экөөбүзгө берип, өзү ачка жүрдү. Ашуудан ашканда, ачкачылыкпы, ажал келдиби, айтор атаман айрылдык.

Агам Султан экөөбүз тоголок жетимге айландык. Аман калгандарыбыз ашуудан ашкандарыбызды кытайлар кармап алып зындандарга салышты.

Биз агам экшбүз курагыбыз жаш болгондуктан бирж китай бизди кул базарга алып, чыгып мал базардагыдай сатыкка койду.

Бир Ю Хан деген бай көпөс агам экөөбүздү сатып алды.

Ашуудагы ачкачылык, кордук, суук аба ырайы, адамдардын өлүмү жаш башыбызды бышырып биз баардык сыноолорго даяр болчубуз.

Молодой человек, который в настоящее время является членом Совета, и кто он в США, и кто он в США, кто-то другой, кто-то другой. Агам экшн Ю Хан атабыздын бул жакшылыгын өмүр бою унутпайбыз деп калпагыбызды асманга ыргытып миң мертебе шүгүрчүлүк кылып жүрдүк. Бизге кароолчу да жалдап, бассак турсак бизди коруп көзүнүн карегиндей корукта чоңойдук.

Ошентип бой жетип ургйлөнө турган жашка жеткен мезгилде, ю хан атабыз бизди агам экөөбүздү чакырып, мы в бойго жеттиңер, бирйлөп бир башоңарды экипированные кылайын, анан өөүңөрдүн кандай барс.

Султан агам: «Ата биз бир Кыргызстанга барып эл журтту келели, андан соң сиз буюруган кыздарга үйлөнөйлү» — деди.

Молодой человек, Македонский Берди, Бирюзовый рынок, дамы. Биз макул болдук. — Деди. Биз макул болдук.

Ошентип көөдөндөгү мекен депо сокон жүрөк атака журтту көрөбүз деген эңсөөбуз менен кыялдарга чөмүлүп атака бабаларыбыз мекендеген жерлерди көрөт экенбиз го деп көпүлөктөй серпилик. Ю Хан атам ошол Мекенибизди көрөбүз деген кеч өзгөчө даамдарды коюп, башкача сыйлады. Ю Хан атам бизди айбай баккан болчу, кебетебиз болчоң, багылган -өгүздөрдөй көзүбүз өзүнчө эле сүзулөт. Акемин салмагы 120 кила болсо меники 100 килани чапчыйт.

Ошентип оозубуз эт чайнап жаагыбыз талыганча гамшаңдап, атканда көзүмө кооз чарабзал бычак урунду. Бул чарабзал Ю Хан атамыкы болчу, ошол чарабзалды кайрып чөнтөккө салдым, жёлтый эт башка оокат жесек пайдасы тийет деп.

Что нужно, чтобы долго ждать, когда ты будешь на ногах, когда ты идешь, что ты делаешь, когда ты делаешь это? Тамактанып жат жат болуп, чарчап чаалыгып калганга, тез эле уйкуга кеттик.

Таң атты, таңга жуук асман боз маалда шыбырт угулду. Уйкум канып калган экен, күзүмдү дароо ачып колум менен көзүмдү аарчыйын десем, колум кыймылдабайт, тобоо бул эмнеси десем. Колу-бутум байлануу, башмаки карасам, багры тхрт корукчу жигитер акмеи колу бутон байлап узун кепке жыгачка или төртөө көтөрүп алып барып, жаныбывают биржевой эшен. Адам чыдагыс акемин үндөрү чыкты, менин жаным кайнап бейпайда тишими кычыратам. Бир маалда акеми зындан- үңкүрдөн сууруп алып чыгышты. Болчоң денеси аябай шишип кетиптир. Бул өкүрдө бир, сыр бар деп, уктамыш болуп көзүмү жумуп жатам. В настоящее время в отеле есть все, что нужно, чтобы он мог носить толпы, а также носить с собой все необходимые вещи. Ошондо жан тарбалстап, тыбырчылап колу бутумду аркандан бошотууга аракет кылам, гмрмк эмес чие байланыптыр, чылгый тер басты. Оюма чарабзал келди. Чыканагым менен чөнтөгүмү түрткүлөсөм, чөнтөктө экен. Чарабзалды байланган экипировка бумотен аркандарын кестим, андан соң, байланган колумун аркандарын кесип бошоттум. Таллинн Капталында Соркойгон Бутакка Кеннеди, Чуркап Барап Бутакты Сындырып Талдан Ажыратсам, Башня Базиликенский, Ачуу Менгамский, Государственный Собор, Адам Жегичтердин, Тарапка Суит. Казанга башен, мужская и женская одежда, мужская, женская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, детская Чыканагым менен чөнтөгүмү түрткүлөсөм, чөнтөктө экен. Чарабзалды байланган экипировка бумотен аркандарын кестим, андан соң, байланган колумун аркандарын кесип бошоттум. Таллинн Капталында Соркойгон Бутакка Кеннеди, Чуркап Барап Бутакты Сындырып Талдан Ажыратсам, Башня Базиликенский, Ачуу Менгамский, Государственный Собор, Адам Жегичтердин, Тарапка Суит. Казанга башен, мужская и женская одежда, мужская, женская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, детская Чыканагым менен чөнтөгүмү түрткүлөсөм, чөнтөктө экен. Чарабзалды байланган экипировка бумотен аркандарын кестим, андан соң, байланган колумун аркандарын кесип бошоттум. Таллинн Капталында Соркойгон Бутакка Кеннеди, Чуркап Барап Бутакты Сындырып Талдан Ажыратсам, Башня Базиликенский, Ачуу Менгамский, Государственный Собор, Адам Жегичтердин, Тарапка Суит. Казанга башен, мужская и женская одежда, мужская, женская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, детская чуркап барып бутакты сындырып талдан ажыратсам, башенный базальский экен, аууу менен тыйрт жан алжанч адам жегичтердин төрт тарапка сулайта чаптым. Казанга башен, мужская и женская одежда, мужская, женская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, детская чуркап барып бутакты сындырып талдан ажыратсам, башенный базальский экен, аууу менен тыйрт жан алжанч адам жегичтердин төрт тарапка сулайта чаптым. Казанга башен, мужская и женская одежда, мужская, женская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, мужская, женская, мужская, мужская, мужская, детская

Келатып баягы акеми түшүрүшкөн зындан- үңкүргө баш Бактым. Тооба акем жөн бакырбаган экен, икүрдүн ичинде кара чаар жыландар күшүлдөп толуп алышыптыр. Тоо акеми жыландар чагып уусун чачкан турбайбы, ошондуктан акем үңкүрдөн чала өлүк болуп чыккан турайбы, деп көзүмө жаш алып кайгырдым.

Кыргызстанга жетип биринчи айылга жетип ээсим ооп жыгылдым. Үчүмү ачсам, жанмда экип үч адам турат, бириси жашы улгайып калган аксакал экен.

Башыма нымдалган лата басып коюшуптур. Ысытма чыгып денем тим эле күйүп жатат, бир маалда төшөктү ачсак, денем парсанактап, майда-майда өйлөмө шарга окшоп шишип кетиптир.

Акаскал менден сурай баштады, кайдан эмне болуп келе жатканымы. Мен баарын болгондой төкпөй-чачпай баяндап бердим. Аксакал угуп отуруп: «Ошол агаңын калган денеси сөөгү кайда деп сурады»- эле. Мен баштыкты көргөздүм. Аксакал баштыкты ачып агамын карайып калган денесинен кичине кесип алып, менин шишик денеме сыйпап төшөккө ороп жаткызып койду.

Эрте менен көзүмдү ачып өзүмдү байкаштырсам болуп көрбөгөндөй кубаттанып калыпмын. Ысытманын «Ы»сы да калбаптыр. Парсанак шишиктер жоголуп өзүмдүн мурунку денем калыбына келиптир.

Төшөктөн ыргып туруп аксакалга жолугуп, бул эмне сыйкыр, кантип дарыладыңыз десем.

Аксакал мени тиктеп :» Агаңын өлүк денеси- Бул кытайдын айтылуу кара дарысы. Кытайдын түштүк провинциясында кулдукка сатылып алынган адамдарды багып семиртип чоңоюп күчүнө киргенде, адамды уулу жыландарга чактырат, ууландырат. Ууга тойгон денени чоң казанга салып узак бир түн кайнатышат, дене карайып мумия окшоп калат. Карайып калган зат- Кытайдын кара дарысы деп коюшат»- деп сөзүн жыйынтыктаганда,- гаңгирап селейип калдым:» Таңгөрүү……. айыбын билген олуя, айыбын билбеген лаадан болот деген чын тура. Айыбымы моюнубузга алганыбыз, ноо экенбиз, акем экөөбүз. Ю Хан бизге аталык кылды, багып чоңойтуп үйлөйт деп карачечекей атама ишенгендей ишенип алган экенбиз. Ю Хан бизди дарылыкка семиртип, жаткан экен деп, тообам жанып ташка көчүк басып эндиреп отуруп калдым. Кыйла убакытта өзүмө келдим. Аксакалга, бала чакасына ыраазычылык айтып, айылыма келип, агамын сөөгүн кепиндеп, жаназа түшүрүп, жерге бердик»-деп, жашы токсонго таяп калган аксакал болгон окуяны сооңуна чыкты.

Таксиде отурган бир жигит чыдабай кетип:»Ава алаканыңыз үркүп качканда ашууда ташка оюлуп тешилип калды беле, ошону айтпадыңыз, го?»-деп суроо салды.

Аксакал:»Акемин сөөк денесин казандан чыгарып, жатканда ушул колум казандын сыртына тийип көө болуп калды, ошол көөнү жууп койойун деп, сол колума чөмүчтү алып казандагы суюктуктан чөмүчкө сүзүп, оң колумун көө болгон алаканыма куйганда, ошол суюктук алаканымы көзөп тешип өтүп кетти, колумун ачышканын, тешилип калгандан кийин сездим. Ошол ууланган адам денеси кайнаган суу ошондой касиетке ээ болуп, алаканымды тыртык оюк кылып койду.

Үркүн болбосо, биз үркпөсөк, Кытайды көздөп качпасак, ата энем, карындашым, баары ашууда тоңуп өлмөк эмес, акем экөөбүз бөтөн элде момунтип кор болмок эмеспиз.

Айланайын Ала-Тоом, Кагылып кетейин Кыргызстан, байыртадан кылым карыткан кыргызский элим- эгемендигибизди баалап, барктап алайлычы!

Эч бир мамлекетке элибизди качкылык кылбасын!

Эч бир улутка элибиз кул болбосун, ак калпак аталарыбыз, ак элечек энелерибиз төрдүн башында болсун!

Эр азаматтарыбыз элдин жүгүн тартып, көк шиберлүү жайлоолорубузда төрт түлүк малыбыз жайылсын, түндүгүбүз түшпөсүн, коломтобузда отубуз өчпөсүн! «, — деп аксакал жүрөктөгү тилектерин айтып жаратканга жалбарды ….